W chemii do myjni samochodowych dwa chelatory dominują nowe formuły: GLDA (kwas glutaminowo-N,N-dioctowy) i MGDA (kwas metyloglicyno-dioctowy). Oba zastąpiły wycofywane EDTA i NTA, oba są klasyfikowane przez OECD 301B jako ‘readily biodegradable’, oba mają zielone światło REACH. Ale wybór między nimi to konkretna decyzja techniczna zależna od twardości wody, pH formuły, typu myjni i strategii ESG. Ten przewodnik daje decision matrix bez wymijających “to zależy”.
TL;DR:
- MGDA wygrywa przy twardej wodzie (>250 mg CaCO₃/L), bezdotykowych myjniach alkalicznych (pH >11), instalacjach closed-loop, gdy liczy się siła chelacji żelaza (Fe³⁺) i miedzi.
- GLDA wygrywa przy wodzie miękkiej/średniej (<250 mg CaCO₃/L), formułach o pH 4–11 (detailing, mycie ręczne), gdy budżet jest ograniczony, gdy klient kupuje na “bio-based origin”.
- Dla większości polskich regionów (twardość wody 200–400 mg/L) — MGDA jest bezpieczniejszym wyborem.
Siła chelacji — kluczowy fakt
Stała trwałości kompleksu (log K) to twardy parametr porównawczy:
| Jon | log K_GLDA | log K_MGDA | Wniosek |
|---|---|---|---|
| Ca²⁺ | 5.2 | 7.0 | MGDA wiąże Ca silniej o 2 rzędy wielkości |
| Mg²⁺ | 5.2 | 6.8 | MGDA silniejszy |
| Fe³⁺ | 11.7 | 16.5 | MGDA znacznie silniej — kluczowe dla rdzy z chłodnic |
| Cu²⁺ | 13.0 | 13.8 | Porównywalnie, MGDA nieznacznie lepszy |
| Zn²⁺ | 9.8 | 10.9 | MGDA lepszy |
Praktyczne znaczenie: dla typowej polskiej wody twardej (300 mg CaCO₃/L = ok. 3 mM Ca²⁺) MGDA wymaga ~0.3% w roztworze roboczym, GLDA ~0.5% dla tego samego efektu wiązania. To różnica ekonomiczna: niższa dawka MGDA kompensuje wyższy koszt jednostkowy.
Zakres pH aktywności
GLDA i MGDA różnią się stabilnością chelatu w funkcji pH:
| Zakres pH | GLDA | MGDA |
|---|---|---|
| 2–4 (kwasowy) | Słabo aktywny | Aktywny |
| 4–7 (lekko kwasowy/neutralny) | Optymalny | Aktywny |
| 7–10 (zasadowy) | Optymalny | Optymalny |
| 10–12 (silnie zasadowy) | Aktywny | Optymalny |
| 12–14 (ekstremalnie zasadowy) | Słaby | Aktywny |
Konsekwencja: do mycia kwasowego (felgi, usuwanie kamienia) — MGDA. Do bezdotykowych formuł alkalicznych (pH 12–14 koncentratu) — MGDA. Do piany neutralnej/lekko zasadowej (mycie ręczne, detailing) — GLDA wystarcza i jest tańszy.
Biodegradowalność OECD 301B (28 dni)
Pomiar redukcji DOC (rozpuszczonego węgla organicznego) w 28 dni:
| Chelator | OECD 301B (28d) | Klasyfikacja |
|---|---|---|
| EDTA | 3–9% | Persistent (wycofywany) |
| NTA | 60% | Inherently biodegradable |
| GLDA | 60–80% | Readily biodegradable |
| MGDA | 75–90% | Readily biodegradable |
MGDA degraduje szybciej i pełniej — kluczowe dla oczyszczalni miejskich i instalacji closed-loop (akumulacja po wielu cyklach recyrkulacji wody myjniowej). GLDA też kwalifikuje się jako ‘readily’, ale wolniejsza kinetyka oznacza wyższe stężenia w odpływie po kilku dniach wahań ruchu na myjni.
Status EU Ecolabel: oba akceptowane dla detergentów (Decision 2017/1217). Oba zgodne z Rozporządzeniem 648/2004.
Koszt na litr roztworu roboczego
Surowy koszt za kg nie wystarczy — liczy się koszt na litr efektywnie zachelatowanej wody. Założenie: chemia ma chelatować 300 mg CaCO₃/L (twarda woda PL), dilution 1:100.
| Parametr | GLDA | MGDA |
|---|---|---|
| Cena hurtowa (EUR/kg, 2026) | 3.9 | 4.7 |
| Stężenie w koncentracie | 8% | 5% |
| Koszt chelatora w 1 L koncentratu | 0.31 EUR | 0.24 EUR |
| Koszt chelatora w 100 L roztworu (1:100) | 0.0031 EUR | 0.0024 EUR |
MGDA wygrywa kosztowo ~22% przy twardej wodzie, dzięki niższemu stężeniu wymaganemu. Dla wody średniej (150 mg CaCO₃/L) MGDA i GLDA wychodzą porównywalnie. Dla wody miękkiej (<100 mg CaCO₃/L) GLDA wygrywa, bo wyższe stężenie nie szkodzi (jon nie limituje), a niższa cena jednostkowa decyduje.
Akumulacja w systemach closed-loop
Myjnie z obiegiem zamkniętym wody recyklingują 80–90% wody. Chelatory akumulują się przez kolejne cykle, dopóki ich biodegradacja w zbiorniku osadowym nie zrówna się z dopływem. Tu MGDA wygrywa wyraźnie:
- GLDA: po 5 cyklach recyrkulacji stężenie chelatora wzrasta do ~3× nominalnego (niska kinetyka degradacji)
- MGDA: po 5 cyklach stężenie ~1.5× nominalnego (szybka degradacja w zbiorniku)
Wysokie akumulacje GLDA powodują: (1) “uciekanie” chelacji do recyklatu, (2) większe ryzyko zaburzenia pracy separatora substancji ropopochodnych, (3) zwiększone OBT (Organic Bound Tracer) w odpływie do kanalizacji. Dla myjni z closed-loop MGDA jest praktycznie standardem.
Decision matrix — Twoja myjnia
| Kontekst | Twardość wody | pH formuły | Typ myjni | Rekomendacja |
|---|---|---|---|---|
| Bezdotykowa miejska (PL średnia) | 200–400 mg/L | 12–14 | Touchless | MGDA (PRO) |
| Bezdotykowa wiejska (woda twarda) | 400–600 mg/L | 12–14 | Touchless | MGDA + booster |
| Ręczna profesjonalna | 150–300 mg/L | 8–10 | Manual | GLDA (ECO) |
| Detailing premium | dowolna | 7–9 | Hand wash | GLDA (bio-narrative) |
| Closed-loop sieć | dowolna | dowolna | Touchless/Manual | MGDA (akumulacja) |
| Mycie kwasowe felg | dowolna | 2–4 | Spot wash | MGDA (pH range) |
| Detailing eco-certified | dowolna | 8–10 | Manual | GLDA (bio-based) |
| Mała myjnia, woda miękka | <150 mg/L | 8–11 | Manual/Touchless | GLDA (cena) |
Co używa Fortis Foam
Fortis Foam PRO (pH koncentratu 13.8, bezdotykowa) — MGDA jako główny chelator (5% w koncentracie). Stabilność w skrajnie alkalicznym pH + wysoka kinetyka chelacji Ca/Mg/Fe są wymagane przy myjniach bezdotykowych o dużym przepływie i często twardej wodzie regionalnej.
Fortis Foam ECO (pH 10.5, ręczne/detailing) — GLDA jako główny chelator (8% w koncentracie). Niższe pH formuły mieści się w optymalnym zakresie GLDA, bio-based origin pasuje do narracji premium detailingu, niższa cena jednostkowa kompensuje wyższe stężenie potrzebne do tego samego efektu.
Dla operatorów z bardzo twardą wodą (>400 mg CaCO₃/L) lub problemami z osadzaniem się soli wapnia na komorze myjącej oferujemy boostery MGDA na zamówienie — skontaktuj się z prośbą o specyfikację.
Podsumowanie
- MGDA silniejszy, szerszy zakres pH, lepsza biodegradacja, droższy za kg, wygrywa kosztowo przy twardej wodzie i pH ekstremalnych.
- GLDA bio-based, tańszy za kg, wygrywa przy wodzie miękkiej/średniej, pH neutralnym, narracji premium.
- Dla większości polskich regionów (woda 200–400 mg CaCO₃/L) — MGDA.
- W systemach closed-loop — MGDA ze względu na niższą akumulację.
- Pełne porównanie z EDTA i NTA: EDTA vs GLDA vs MGDA. Tło teoretyczne chelacji: chelatory w szamponie do myjni — twarda woda.